Tư vấn: Hen phế quản ở trẻ em và cách điều trị

21

SKĐS – TS.BS. Lê Thị Thu Hương – Chuyên gia về Hen và Dị ứng thuộc Bộ môn Nhi – Đại học Y Hà Nội giải đáp các câu hỏi về hen phế quản ở trẻ em.

Phổi của trẻ nhỏ không hoạt động hiệu quả như phổi của trẻ lớn và người trưởng thành. Vì vậy, một đợt hen nặng có thể làm suy giảm chức năng phổi nhanh chóng. Bạn có thể giúp con mình tránh khỏi nguy hiểm, bảo tồn chức năng phổi và nâng cao chất lượng cuộc sống của bé nếu biết cách chăm sóc trẻ.

Hen phế quản là bệnh ảnh hưởng đến đường thở và phổi khá phổ biến. Bệnh nguy hiểm đến tính mạng nếu không được chẩn đoán và tuân thủ điều trị đúng đắn.

Báo Sức khỏe & Đời sống trân trọng giới thiệu TS.BS. Lê Thị Thu Hương là chuyên gia về Hen và Dị ứng thuộc Bộ môn Nhi – Đại học Y Hà Nội sẽ giải đáp các câu hỏi của những phụ huynh có con bị hen hoặc nghi ngờ hen.

1, Hỏi: Bác sĩ có thể giải thích vì sao khi thời tiết thay đổi bé hay bị lên cơn hen? Làm thế nào để hạn chế dị ứng thời tiết?

TS.BS. Lê Thị Thu Hương:

Với câu hỏi “làm sao mà thời tiết thay đổi trẻ lại bị hen” thì bác sĩ Hương xin bật mí ngay là: Không phải do dị ứng thời tiết đâu nhé! Mỗi khi thời tiết thay đổi, nhiều bố mẹ thấy con hay chảy mũi, ho khò khè và khởi phát hen.

Hen phế quản phần lớn là do dị ứng và một phần nhỏ liên quan đến virus. Nhưng theo nghiên cứu thấy 70-8-% trẻ hen phế quản do mạt nhà. Mạt nhà và virus hiện hữu phổ biến xung quanh chúng ta. Mạt nhà hay ở kẽ khe chăn ga gối đệm, giường chiếu, đồ lông, đồ bông, thảm… Đặc biệt khi độ ẩm tăng lên trên 60% mạt nhà tăng sinh rất nhiều.

Bởi vậy khi thời tiết thay đổi, đặc biệt là hôm mưa hoặc nồm, độ ẩm tăng làm cho nồng độ mạt nhà tăng, trẻ hít phải sẽ ho và chảy mũi. Ngoài ra, thời tiết thay đổi cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vius phát triển nữa nhé!

2, Hỏi: Em nghe nói có phương pháp điều trị hiệu quả bệnh hen là giải mẫn cảm. Xin bác sĩ nói rõ về phương pháp này ạ! Cảm ơn bác sĩ!

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Hen phế quản 70-80% là do căn nguyên dị ứng. Bệnh dị ứng không khỏi được nhưng có thể kiểm soát được, giải pháp chủ yếu là tránh yếu tố gây dị ứng. Theo nghiên cứu, khoảng 70-80% trẻ hen dị ứng với mạt nhà. Mạt nhà thường xuyên hiện hữu trong môi trường sống của chúng ta nên việc tránh mạt nhà là vô cùng khó khăn. Ở bệnh nhân hen phế quản, giải mẫn cảm là phương pháp điều trị được căn nguyên của bệnh.

Điều trị giải mẫn cảm mạt nhà là quá trình giúp bệnh nhân dị ứng với mạt nhà dung nạp không còn dị ứng khi tiếp xúc lại. Phương pháp này trên thế giới đã áp dụng từ lâu nhưng ở Việt Nam vẫn còn mới mẻ. Giải mẫn cảm được biết đến như là liệu pháp miễn dịch, có hiệu quả làm giảm, mất triệu chứng dị ứng, trong một số trường hợp thực sự điều trị được dị ứng cho trẻ. Vì vậy, nếu yếu tố kích thích hen là yếu tố dị ứng, nên cân nhắc sử dụng phương pháp điều trị giải mẫn cảm cho trẻ.

Nguyên tắc điều trị: Điều trị giải mẫn cảm tạo miễn dịch với dị nguyên, làm trẻ giảm mất triệu chứng, thường kéo dài vài năm. Theo các nghiên cứu trên thế giới, thông thường liệu trình điều trị cần khoảng từ 2-5 năm để đạt hiệu quả. Tiến hành bằng cách sử dụng lượng nhỏ dị nguyên tăng dần về số lượng theo thời gian. Vì điều trị giải mẫn cảm giúp cơ thể tạo nên sự dung nạp hiệu quả với dị nguyên, cuối cùng là làm giảm và thậm chí có thể làm mất đi triệu chứng dị ứng của trẻ (đặc biệt là trong hen và trong viêm mũi dị ứng).

Giải mẫn cảm với mạt nhà chủ yếu theo hai đường là đường tiêm và đường dưới lưỡi. Ở trẻ em, các bác sĩ ưu tiên sử dụng đường dưới lưỡi vì dễ tuân thủ hơn.

3, Hỏi: Bác sĩ ơi, thuốc điều trị hen cho con liệu có ảnh hưởng gì tới bé nếu dùng kéo dài không? Hiện tại, bé nhà mình đã học lớp 3 rồi, dùng thuốc theo đơn của bác sĩ và hạn chế được cơn hen cấp, nhưng bé rất béo dù ăn không nhiều lắm, mặt tròn và nhiều lông, mà con lại là con gái…

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Thuốc điều trị dự phòng hen cho bé đầu tay là corticoid dạng xịt, thuốc dùng lâu có thể có tác dụng phụ. Tuy nhiên nếu không dùng thuốc xịt dự phòng thì nguy cơ tái cơn của con tăng, mỗi lần tái cơn như vậy thường bé phải dùng thuốc corticoid đường toàn thân lượng lớn sẽ gây tác dụng phụ nhiều hơn dạng xịt. Không những thế nếu không dùng corticoid dạng xịt dự phòng cho bé có thể dẫn đến tổn thương cấu trúc đường thở của bé.

Bé nhà bạn dùng thuốc mà con béo lên, mặt tròn và nhiều lông có thể nguy cơ tác dụng phụ của thuốc, bạn cần cho bé đi khám bác sĩ sẽ kiểm tra xem tuyến thượng thận của bé có bị suy không để điều chỉnh lại phác đồ thuốc cho con nhé!

4, Hỏi: Bé nhà em có dấu hiệu bị hen như ho mãi không dứt. Nhưng bây giờ đưa con vào bệnh viện rất lo. Nếu em kể bệnh thì bác sĩ có thể chẩn đoán được không ạ?

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Nếu trẻ chưa bao giờ được chẩn đoán hen nhưng bạn nghi ngờ trẻ có thể bị hen, hãy gặp bác sĩ dị ứng. Bác sĩ cần biết tiền sử sức khỏe, triệu chứng, có ai trong gia đình bạn bị hen hoặc dị ứng (như là viêm mũi dị ứng, nổi mề đay, viêm da cơ địa, dị ứng thức ăn, dị ứng thuốc…). Bạn cần thông tin cho bác sĩ về đợt hen hoặc triệu chứng hen ở trẻ. Bác sĩ cần biết khi nào thì triệu chứng xuất hiện, tần suất chúng xảy ra, điều gì là dấu hiệu cảnh báo hen của bé.

Bé cần được thăm khám toàn thể và các bộ phận, đặc biệt là cơ quan hô hấp. bé sẽ được làm test thở. Bác sĩ sẽ đo xem phổi của trẻ đang làm việc thế nào. Test đo xem lượng khí của trẻ thở ra là bao nhiêu sau khi hít sâu.

Ngoài ra, trẻ có thể cần được chỉ định làm các xét nhiệm khác như chụp Xquang, xét nghiệm máu hoặc làm các test dị ứng khác. Test dị ứng có thể giúp tìm ra yếu tố khích thích hen do dị ứng. Sau tất cả các bước kể trên, kết quả sẽ được sử dụng để bác sĩ đưa ra kế hoạch điều trị hen cho bé.

Như vậy, nếu chỉ kể các triệu chứng mà bạn nghi ngờ sẽ không đủ để chẩn đoán bé bị hen hay không và cũng không thể đưa ra được chỉ định điều trị cho bé. Chẩn đoán sớm và điều trị đúng đắn rất quan trọng giúp ngăn ngừa tổn thương phổi của trẻ.

5, Hỏi: Những yếu tố kích thích hen gồm những gì? Làm sao biết được con nên tránh những yếu tố kích thích nào, thưa bác sĩ?

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Những yếu tố kích thích hen là những gì có thể gây ra triệu chứng nếu trẻ bị hen. Mỗi người khác nhau bị các yếu tố kích thích khác nhau. Yếu tố kích thích hen bao gồm: Các dị nguyên như phấn hoa, mạt nhà, nấm mốc, lông vũ, chó mèo hoặc các vật nuôi khác và một số thức ăn;

Ngoài ra khói thuốc, không khí ô nhiễm, hóa chất, khí ga và các mùi như nước hoa;

– Thuốc như aspirin;

– Không khí lạnh hoặc thời tiết cũng là yếu tố kích thích hen;

– Cảm xúc như stress, trầm cảm…;

– Sự vận động của trẻ; các vấn đề sức khỏe khác như béo phì, rối loạn thở khi ngủ, trào ngược dạ dày thực quản, cảm lạnh, viêm xoang…

Để kiểm soát hen, bước đầu tiên là phải biết yếu tố kích thích hen của trẻ và cố gắng tránh chúng. Bác sĩ dị ứng có thể giúp bạn cả hai việc này với sự phối hợp của bạn.

6, Hỏi: Có việc gì không nên làm khi trẻ bị cơn hen, xin bác sĩ tư vấn?

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Trong cơn hen cấp không được làm các việc sau đây:

– Không cho trẻ uống một lượng dịch quá nhiều, mà cho trẻ uống lượng dịch bình thường;

– Không để trẻ thở trong môi trường không khí ẩm và ấm;

– Không phủ che mặt, miệng, mũi của trẻ;

– Không cho trẻ dùng các loại thuốc kháng histamin và thuốc cảm cúm.

– Không trì hoãn việc cho trẻ đi viện ngay khi tình trạng trẻ không cải thiện hoặc xấu đi.

7, Hỏi: Xin bác sĩ chỉ rõ những bước xử trí cơn hen cấp để gia đình mọi người có thể biết thực hiện lúc cần thiết và cũng để khi trẻ đi học, ở trường có thể xử lý.

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Các bước xử trí cơn hen cấp bao gồm:

Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo cơn hen cấp, bạn có thể bắt đầu điều trị sớm.

Sử dụng đúng liều thuốc vào thời điểm bác sĩ đã cho: Nếu trong bản kế hoạch hành động hen có hướng dẫn tăng liều hoặc có thể dùng liều thứ hai trong đợt cấp, hãy làm như đơn đã cho. Cần nhớ: Hãy luôn đi khám bác sĩ nếu con bạn cần tăng liều thuốc hơn liều quy định.

Tránh yếu tố kích thích: Hãy tránh xa các yếu tố kích thích cho con bạn nếu bạn biết đó là cái gì. Việc điều trị sẽ không đạt kết quả như mong muốn nếu bệnh nhân ở trong môi trường có nhiều yếu tố kích thích. Giữ yên tĩnh và cho trẻ thư giãn. Các thành viên trong gia đình cũng phải giữ yên tĩnh.

Nghỉ ngơi: Qua sát theo dõi trẻ, chú ý những dấu hiệu của trẻ như tư thế, ho, khò khè, khó thở.

Kiểm tra các dấu hiệu cần cho trẻ đi cấp cứu. Các dấu hiệu cần cho trẻ đi cấp cứu khi bị hen bao gồm:

Dấu hiệu ho, khò khè, khó thở trở nên trầm trọng hơn, thậm chí ngay cả sau khi dùng thuốc và thời gian tác dụng của thuốc qua đi. Hầu hết thuốc giãn phế quản dạng hít có hiệu quả trong khoảng 5-10 phút sau mỗi lần dùng thuốc(xem cải thiện của lưu lượng đỉnh).

Khó thở ngày càng tăng. Dấu hiệu này bao gồm:

– Ngực và cổ co kéo hoặc rút lõm khi thở;

– Đầu trẻ phải chúi về phía trước để thở;

– Trẻ phải cố gắng hít thở;

– Trẻ có dấu hiệu nói khó hoặc đi khó;

– Trẻ phải ngừng chơi hoặc ngừng việc đang làm mà không thể bắt đầu trở lại;

– Môi hoặc móng tay của trẻ trở nên tím tái – nếu xảy ra dấu hiệu này, đưa con tới viện cấp cứu ngay lập tức.

8, Hỏi: Cháu nội tôi về quê với ông bà, cháu bị hen và bố mẹ nó có ghi 1 số điều dặn dò ông bà nhưng tôi vẫn muốn hỏi làm thế nào để kiểm soát được bệnh hen cho cháu, thưa bác sĩ?

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Việc đầu tiên: ông bà cần được hướng dẫn cách xịt thuốc cho con, và xịt thuốc đúng đủ đều theo hướng dẫn của bác sĩ

Việc tiếp theo để quản lý bệnh hen của bé, người nhà cần để ý cảnh giác với các triệu chứng hen:

– Ho không dứt (ho liên tục);

– Có tiếng rít hoặc khò khè khi thở;

– Khó thở – trẻ cảm thấy không thở được hoặc thở khó khăn

– Trẻ cảm thấy như có gì đó ép, chẹn trên ngực

– Trẻ khó nói, nói không nên câu hoặc không tiếp tục chơi, hoạt động hàng ngày.

Khi đó, người nhà nên:

– Hãy gọi cho bác sĩ ngay lập tức

– Can thiệp sớm nhất có thể – Xử trí hen ngay và các bước điều trị tiếp tục theo hướng dẫn của bác sĩ

– Lập ra kế hoạch hành động hen và luôn cho trẻ mang theo.

Khi cơn hen xảy ra: Cần đảm bảo người lớn biết sử dụng đúng thuốc cắt cơn hen cho trẻ; Luôn mang thuốc cắt cơn hen bên cạnh trẻ; Chỉ dùng thuốc cắt cơn hen theo chỉ định của bác sĩ kê đơn. Nếu triệu chứng không cải thiện sau khi khí dung, hãy gọi cho bác sĩ hoặc trung tâm cấp cứu.

Chú ý canh chừng các yếu tố kích thích hen: Những yếu tố thường gặp đã được xác định; Phòng tránh cho trẻ mắc viêm đường hô hấp trên, cảm lạnh, cúm, tránh khói thuốc, phấn hoa, stress, nấm mốc, thời tiết xấu…

9, Hỏi: Trẻ bị hen có nên hạn chế vận động không? Xin bác sĩ hướng dẫn cụ thể ạ?

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Có một số trẻ sau vận động mạnh như khóc to, cười to, hoặc sau vận động gắng sức thì trẻ lại lên cơn hen. Thông thường với trẻ bị hen khi xác định được yếu tố kích thích hen thì tránh yếu tố kích thích hen là lựa chọn đầu tiên.

Tuy nhiên, riêng với hen do vận động là ta không được tránh vận động. Khi trẻ vẫn còn lên cơn hen do vận động, đồng nghĩa với việc bệnh hen chưa được kiểm soát, vậy ta phải chỉnh lại điều trị cho đạt hiệu quả.

Bên cạnh đó nên chọn cho trẻ các môn thể thao phù hợp và tăng dần về cường độ như bơi lội, chạy bộ, … tránh các môn thể thao phải gắng sức đột ngột và quá nhiều.

Thực tế vẫn có nhiều vận động viên bị hen mà họ vẫn chơi thể thao. Mục tiêu của điều trị hen là đạt được kiểm soát hen và trẻ có chất lượng cuộc sống như trẻ bình thường. Đó là lý do không nên hạn chế vận động của trẻ hen.

10, Hỏi: Bé nhà em mỗi tháng ho, sốt 1 lần, có tháng 2 lần, nên hầu như chẳng mấy khi dứt ho. 25 tháng nhưng bé chỉ 9 cân, lúc ốm lại tụt cân. Ai cũng bảo bé như con mèo hen. Bác sĩ ơi, làm sao biết con có bị hen không?

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Có thể nghĩ đến bệnh hen khi trẻ có các triệu chứng sau: Ho; khò khè; khó thở; nặng ngực (ở trẻ lớn, trẻ biết cảm nhận và mô tả được cảm giác). Mỗi một em bé là một cá thể khác nhau nên triệu chứng cũng có thể khác nhau. Phần lớn trẻ có các biểu hiện kể trên nhưng cũng có bé chỉ biểu hiện là các cơn ho.

Khi các triệu chứng (ho, khò khè, khó thở và nặng ngực) hay xảy ra về đêm và gần sáng, đặc biệt sau khi tiếp xúc với dị nguyên, nhiễm virus và rất hay gặp khi hay đổi thời tiết.

Khi các triệu chứng (ho, khò khè, khó thở và nặng ngực) tái phát nhiều lần.

Khi tiền sử bản thân trẻ và tiền sử gia đình có dị ứng. Hen phế quản 80% do nguyên nhân dị ứng, bởi vậy tiền sử bản thân bé và gia đình là yếu tố vô cùng quan trọng. Tiền sử bản thân bé có thể bị viêm da cơ địa, viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng, mề đay… Trong gia đình có người bị dị ứng, đặc biệt là bố mẹ, anh chị em ruột bị dị ứng (hen phế quản, viêm mũi dị ứng, mề đay, viêm kết mạc dị ứng).

Nếu mẹ nghi ngờ bé bị hen, hãy kiểm tra các dấu hiệu trên. Và sau đó hãy cho bé tới khám bác sĩ chuyên khoa dị ứng.

TS.BS. Lê Thị Thu Hương
Bộ môn Nhi – Đại học Y Hà Nội
Theo: https://suckhoedoisong.vn/hen-phe-quan-o-tre-em-va-cach-dieu-tri-169211216161208546.htm